VVD Delft
| VVD Delft > Weblog overzicht > Ronald Vuijk > Delft, een stad die bestuurd wordt vanuit de logica van de burger |      |
Geplaatst op maandag 22 maart 2010
De lokale overheid heeft te maken met veranderende taken. Dat brengt keuzes met zich mee in wat je wel en niet doet als gemeente. De VVD luistert naar kritische geluiden over zichtbaarheid en toegankelijkheid van het stadsbestuur. Een aanpak kan te formeel en te bestuurlijk zijn. Regels en procedures zijn niet altijd duidelijk. Burgers en ondernemers lopen te vaak vast in de bureaucratie met alle frustraties van dien. De VVD wil een stad die bestuurd wordt vanuit de logica van de burger met duidelijke en begrijpelijke regels en procedure, waardoor burgers en bedrijven weten wat zij van die overheid mogen verwachten.(Valkenburg, 2009) Heldere taal van de VVD Delft voor de periode 2010-2014. In een reeks artikelen geef ik in de komende periode mijn visie op een mogelijke aanpak. Het spreekuur voor burgers zet ik ook in de komende periode voort.
Nadat ik mij in 2009 kandidaat stelde als volksvertegenwoordiger voor de periode 2010 – 2014 schreef ik: “Een stadsbestuurder is er voor de burgers”. Dat wordt mijn inzet als lid van de gemeentebestuur in de raadsperiode 2010-2014. De dialoog tussen mensen maakt de politiek voelbaar, hoorbaar en zichtbaar. In die dialoog worden de liberale idealen van vrijheid, verantwoordelijkheid, verdraagzaamheid, sociale rechtvaardigheid en gelijkwaardigheid uitgedragen. Daarmee sta ik voor een rotsvast vertrouwen in een betere toekomst, een optimistische vertrouwen in de vooruitgang. En voor een minimale overheid en maximale zelfregulering en wordt gedreven door overtuiging en idealen, niet door macht of autoriteit. De medemens zelf staat centraal. Als persoonlijk thema staat centraal het verbeteren van de rechtszekerheid van de burger.“De burger weet onvoldoende wanneer en opgrond van welke criteria zijn aanvraag (van bijvoorbeeld een vergunning) wordt afgehandeld”, een besef dat in de raadsperiode 2006-2010 duidelijk is geworden door mijn wekelijkse spreekuur voor burgers. In de juridisch bestuurswetenschappelijke literatuur wordt deze problematiek aangeduid met de term “rechtszekerheid”.
Welke factoren bepalen of de overheid bij het nemen en tot uitvoering brengen van besluiten bijdragen aan het bereiken van doelen van het recht? Hoe kan de juridische kwaliteit van de besluitvorming door het bestuur worden behouden en waar deze ontoereikend is, worden vergroot. Een tweede gedachten lijn is hoe bij de beoordeling van de publieke dienstverlening meer gebruik kan worden gemaakt van juridische maatstaven. (Herweijer, 2005)
Uit opinieonderzoek (SCP, 2003) komt naar voren dat Nederlandse burgers ontevreden zijn over de prijs-kwaliteitverhouding van de publieke dienstverlening. Lange wachttijden, ingewikkelde formulieren, gebrekkige informatievoorziening worden gekoppeld aan hoge eigen bijdragen en nauwelijks op maat gesneden prestaties. Om aan deze ontevredenheid het hoofd te bieden staan bestuurders onder druk om met hervormingsvoorstellen te komen. Maar welke hervormingen hebben het gewenste effect?
Niet elke verandering is ook een verbetering.
De waarde van het dienende bestuur verdwijnt. Een dienend bestuur bezorgt de burger zijn recht, doet recht, informeert, vraagt door, denkt mee en helpt oplossingen zoeken. In 1989 heeft Scheltema als één van de vier centrale kenmerken van de democratische rechtstaat het beginsel van de dienende overheid genoemd (Scheltema, 1989).
Inmiddels lijkt het beginsel van de dienende burger te zijn ingevoerd, onder het motto: “lang leve de eigen verantwoordelijkheid van de burger!” In 1994 al benadrukte Scheltema de eigen verantwoordelijkheid van de burger en het bedrijf: deze zouden ook voor het publieke, het algemene belang moeten opkomen (Herweijer, 2005). Het is een te beantwoorden vraag hoe die stelling van de dienende burger zich staande houdt tegenover de logica van de burger.
Bij het ontwerp van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) werden bijvoorbeeld drie vormen van inspraak geïntroduceerd (Vucsán, 1993): gericht op het versterken van het democratische gehalte van de besluitvorming, op het voorkomen van aantasting van de belangen van de individuele burger, en op het verkrijgen van de noodzakelijke gegevens over de relevante feiten en belangen. Betreft de laatste vorm wel echt inspraak of is zij alleen maar nodig voor een zorgvuldige voorbereiding. In ieder geval acht Vucsán deze vorm van inspraak in art. 4:7 / 4:8 van de Awb geslaagd geregeld, gezien de motieven van de wetgever. Op de uitzondering voor financiële beschikkingen (4:12) heeft Vucsán echter kritiek.
Bij de voorbereiding van veel beschikkingen zal, zo veronderstelde Vucsán, gebruik worden gemaakt van de openbare voorbereidingsprocedure. Of dit nu, 15 jaar later, ook daadwerkelijk zo is weet ik (nog) niet. Ik ben voornemens daar nog op terug te komen. In de openbare voorbereidingsprocedure overheerst het opkomen voor individuele belangen (preventieve rechtsbescherming). Vucsán acht inspraak gericht op de bescherming van de individuele belangen overbodig, daaraan kan immers via de bezwarenprocedure tegemoet worden gekomen.
De meeste burgers en bedrijven die in de bureaucratie in de knel raken en ten einde raad de hulp van het bestuur en de politiek zoeken slagen er kennelijk niet in die dienende rol jegens de overheid te vervullen. Soms omdat de regels ingewikkeld en niet altijd kenbaar zijn, soms door verschillen van inzicht in de problematiek of een slechte “klik” tussen aanvrager en behandelend ambtenaar.
Kritiek op wetgeving wordt zichtbaar in inspraak, inspreken bij commissievergadering, aanvragen en uitvoeren referenda en burgerinitiatief. Hierover zijn echter geen exacte cijfers bekend. Ik kom hier nog op terug.
Kritiek op besluitvorming wordt bijvoorbeeld zichtbaar in de Delftse Adviescommissie voor bezwaarschriften. In 2008 zijn 673 nieuwe bezwaarschriften ingediend. (Daarbij dient te worden opgemerkt dat Delft jaarlijkse meer dan 10.000 voor bezwaar en beroep vatbare beslissingen neemt) In 133 zaken heeft de commissie geadviseerd tot gehele of gedeeltelijke gegrond verklaring. Het aantal is feitelijk hoger omdat Kamer II bezwaarschriften, gericht tegen besluiten waarin een onjuiste motivering en/of wettelijke grondslag is vermeld, maar die op andere gronden wel in stand kunnen blijven, als ongegrond kwalificeert. In het Jaarverslag over 2008 verklaart de commissie dat zij heeft vernomen dat nadat het college van burgemeester en wethouders een beslissing op het bezwaarschrift heeft genomen in slechts 10% van de gevallen een beroepschrift bij de rechtbank wordt ingediend. (Potter, 2009)
Kritiek op houding en gedrag van de gemeente wordt zichtbaar bij de Nationale ombudsman. Navraag leidde tot het getal van tussen de 20 en 30 klachten. Exacte cijfers zijn niet bekend. (Brenninkmeijer, 2010) Ik kom hier nog op terug.
Het spreekuur voorziet vanuit het perspectief van de dienende overheid in een behoefte. Het spreekuur zal ik daarom de komende vier jaar voortzetten. De dossiers met problemen die daarbij naar voren komen worden gebruikt om de rechtszekerheid van de burger te versterken.
Delft, 22 maart 2010
Brenninkmeijer, A. (2010). Voorbij het conflict. Verslag van de Nationale ombudsman over 2009. Den Haag: Bureau Nationale ombudsman.
Herweijer, M. (2005). Alles in één keer goed. Juridische kwaliteit van bestuurlijke besluitvorming. Deventer: Kluwer.
Potter, J. (2009). Jaarverslag Adviescommissie voor bezwaarschriften 2008. Delft: Adviescommissie voor bezwaarschriften.
Scheltema, M. (1989). De rechtstaat. In E. e.a., De rechtstaat herdacht. Zwolle: Tjeenk Willink.
SCP. (2003). De sociale staat van Nederand. Rijswijk: SCP.
Valkenburg, W. v. (2009). Delft kan beter! Haalbaar en betaalbaar. Delft: VVD Delft.
Vucsán, R. (1993). Inspraak in de Algemene wet bestuursrecht. Een analyse van de inspraakmogelijkheden na de invoering van de Algemene wet bestuursrecht. In J. Boxum, L. Damen, C. Lambers, J. d. Ridder, & B. Vis, Aantrekkelijke gedachten. Beschouwingen over de Algemene wet bestuursrecht (pp. 337 -355). Deventer: Kluwer.
