VVD Delft
| VVD Delft > Weblog overzicht > Ronald Vuijk > Liberalen willen geen nachtwakerstaat |      |
Geplaatst op zondag 28 maart 2010
In het politiek debat en op straat treft de VVD niet zelden het onterechte verwijt dat wij mensen aan hun lot overlaten. Dat de VVD een kille en zwakke overheid wil en dat de VVD enkel aandacht heeft voor liberalisering of schrappen van overheidstaken, daarbij wordt dan verwezen naar historische gedachten over de nachtwakerstaat. De VVD staat voor een kleine en sterke overheid met ruimte voor het individu met sociale voorzieningen voor zij die, al dan niet tijdelijk of buiten hun schuld, niet zelfvoorzienend zijn. Weinig liberalen hebben in de geschiedenis ooit een nachtwakerstaat voorgestaan, zeker niet de praktische liberale politici. (Schie & Dupuis, 2008)
Centraal in de verschillende liberale geschriften staat de discussie over de rol van de staat. De standpunten lopen uiteen van het volledig afwijzen van welke staatsvorm dan ook (libertariers, ook anarcho-kapitalisten genoemd) via een beperkte nachtwakerstaat, tot de door veel hedendaagse liberalen voorgestane staat die een sociale markteconomie bevordert (Haar, Groenveld, Schie, & Sande, 2001). Ten principale hebben ook klassiek liberalen voor de staat naast een rol voor de bewaring/verzekering van de interne en externe veiligheid, altijd een rol weggelegd gezien in de zorg voor de infrastructuur. Dit zowel in fysieke zin (wegen, kanalen e.d.) als in de sociaal economische zin (garanties bij kredietverstrekking, sociale kassen bij de Rijkspostspaarbank e.d.) (Schie & Dupuis, 2008).
De industriële revolutie bracht naast een veel welvaart voor een beperkte groep ook een sterkte groei van het industriële proletariaat met zich mee. Juist deze bevolkingsgroep had weinig gewonnen bij de klassiek liberale economie: gebrekkige leef- en werkomstandigheden, weinig tot geen invloed op het bestuur, etc. Het is niet voor niets dat in deze periode het communistisch denken sterk opkwam en er her en der revoluties uitbraken (bijvoorbeeld 1948, naar aanleiding waarvan Karl Marx en Friedrich Engels hun Communistisch Manifest schreven). Maar ook in liberale kring groeide het verzet tegen de onmenselijke omstandigheden waarin een groot deel van de bevolking verkeerde. Daar waar schrijvers op aangrijpende wijze het lijden van het proletariaat in beeld brachten (bijvoorbeeld Dickens in Hard Times) begonnen de zogenoemde sociaal-liberalen te pleiten voor meer overheidsbemoeienis met de leefomstandigheden van de bevolking. (Haar, Groenveld, Schie, & Sande, 2001)
Veel sociale wetten spruiten voort uit initiatieven van liberale politici/partijen Wel is er meestal een principieel onderscheid tussen wetgeving van liberalen en die van bijvoorbeeld sociaal democraten. Liberalen zien sociale wetgeving zo mogelijk als een tijdelijke overbrugging van een periode waarin een individu buiten zijn schuld niet zelfvoorzienend kan zijn. Sociaal democraten zijn meer geneigd permanent voor bepaalde groepen van burgers te zorgen. (Schie & Dupuis, 2008)
Het is een misvatting te denken dat liberalen voor een zwakke staat zijn. Liberalen willen staatstaken inderdaad nauwkeurig afgrenzen, maar daar waar de staat een taak heeft willen ze hem ook goed toerusten voor de uitoefening ervan. Wetten en regels die naar liberale overtuiging noodzakelijk zijn, dienen krachtig te worden gehandhaafd. Het liberale streven de staat klein te houden, anders gezegd het aantal staatstaken te beperken, is des te relevanter na de twintigste eeuw waarin de staat alsmaar uitdijde. Aan de neiging van de staat autonoom te groeien, en neiging die door niet-liberale partijen slechts kunstmatig extra wordt gevoed, moet het hoofd worden geboden. In de huidige omstandigheden is het dringend nodig ruimte voor individuen te herwinnen (Schie & Dupuis, 2008).
De negentiende eeuwse liberale voorman Thorbecke nam maatregelen ter verbetering en ruimere toegankelijkheid van het onderwijs en tot uitbreiding van de burgerlijke armenzorg die bij een nachtwakerstaat niet zouden passen (Schie & Dupuis, 2008). Eind negentiende en begin twintigste eeuw won het sociaal liberale gedachtegoed duidelijk terrein. Nederland heeft haar eerste sociale wetgeving te danken aan het liberale kabinet Pierson (1897-1901). Die voerde onder meer de bekende eerste sociale wet in: het kinderwetje van Van Houten. (Haar, Groenveld, Schie, & Sande, 2001)
De hedendaagse liberaal en parlementslid Ton Elias zet zich in voor ondernemers en ziet daarbij een grote rol voor de overheid bij een hardere aanpak van spooknota’s. Anderzijds pleit hij voor opheffing van ondernemingsraden, verruimde mogelijkheden van willekeurige afschrijving, afschaffen van auteursrechten en versoepeling van het ontslagrecht (Weekers, 2009). Liberaal en parlementslid Frans Weekers wijst er op dat de tering naar de nering gezet moet worden omdat anders de rekening doorgeschoven wordt naar toekomstige generaties. De AOW leeftijd moet geleidelijk omhoog naar 67 jaar voor mensen die minder dan 40 jaar gewerkt hebben. De subsidie voor niet-werkende partners, de aanrechtsubsidie, moet worden afgeschaft. Weekers ziet een krachtige rol voor de overheid in de bestrijding van de jeugdwerkloosheid omdat Nederland het zich niet permitteren om een hele generatie op te leiden voor de bijstand. (Weekers, 2009) Liberaal en parlementslid Ineke Dezentjé Hamming ziet een rol voor de overheid in de jeugdzorg en maakt zich zorgen over de wachtlijsten. Deze wachtlijsten zijn enorm opgelopen onder de eerste minister van Jeugd en Gezin. Anderzijds verzet zij zich tegen de jacht op risicogezinnen met waarbij alle ouders een vragenlijst moeten invullen. Het bewaren, bijhouden en inzage van die gegevens ziet zij als bezwaar omdat kinderen een ‘stempel’ kunnen krijgen waar zij levenslang niet meer vanaf komen. (Dezenté Hamming, 2009)
Delft, 28 maart 2009
Dezentjé Hamming, I. (2009, september). Overheid creëert risicogezinnen. Liber. Ledenkrant van de VVD , p. 3.
Haar, E. v., Groenveld, K., Schie, P. v., & Sande, R. v. (2001). Cursus Liberale Theorieën. Den Haag: Haya van Somerenstichting.
Schie, P. v., & Dupuis, H. (2008). Liberale spiegel. Den Haag: Haya van Somerenstichting.
Weekers, F. (2009, september). Geef het MKB de ruimte! Liber. Ledenkrant van de VVD , p. 1.
